Portalu
Posłuchaj audycji na ten temat:
Aby wyjaśnić czym jest "Deklaracja podziwu i przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych", należy wrócić do 1918 roku. Wówczas Stany Zjednoczone odgrywają ważną rolę w zakończeniu I wojny światowej, a Polska po dodatkowo 123 latach niewoli pod zaborami próbuje odbudować się jako państwo.
Chociaż potwierdzono niepodległość kraju (najpierw w planie pokojowym prezydenta Woodrowa Wilsona, a potem poprzez traktat wersalski), walki o granice Rzeczypospolitej trwały jeszcze przez trzy lata, a kraj znajdował się w konflikcie z niemal wszystkimi sąsiadami poza Rumunią i Łotwą.
Największym problemem była skrajna bieda i głód znacznej części ludności, zwłaszcza wśród najmłodszych. Wtedy Stany Zjednoczone ruszyły z akcją ratunkową. W latach 1919–1922 przekazały tysiące ton jedzenia, sprzętu i odzieży. Miesięcznie z pomocy korzystało ok. miliona dzieci. Łącznie wydano około 700 milionów posiłków.
Pełniejszy kontekst tamtych czasów i wydarzeń ukazuje film "Wdzięczni":
Przez kolejne lata w polskim społeczeństwie rosły nastroje proamerykańskie. Utworzono Towarzystwo Polsko-Amerykańskie i Amerykańsko-Polską Izbę Handlowo-Przemysłową. Jednocześnie zabiegano, aby biznesmeni z USA inwestowali w kraj nad Wisłą i przyczynili się do jego rozwoju gospodarczego.
W 1926 roku Polska wykorzystała okazję do podziękowania i zacieśnienia więzi. 4 lipca przypadała okrągła, 150. rocznica Niepodległości Stanów Zjednoczonych. Z tej okazji powstała "Deklaracja podziwu i przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych" - olbrzymia księga składająca się ze 111 tomów i ponad 30 tys. kart. Znalazło się na nich 1,3 mln podpisów polskich obywateli.
- Pierwsze 13 tomów zawiera podpisy najwyższych dostojników władz centralnych i samorządowych, hierarchów Kościoła katolickiego i innych wyznań, różnego rodzaju organizacji i stowarzyszeń, studentów i profesorów uczelni wyższych oraz nauczycieli i uczniów gimnazjów. Jednak największą reprezentację stanowiły podpisy uczniów i nauczycieli szkół powszechnych, które wypełniły tomy 14-110 – czytamy na portalu polska1926.pl, który poświęcony jest tamtym wydarzeniom i stał się źródłem dla tego artykułu.
Zanim doszło do wręczenia księgi, trzeba było rozesłać kilkadziesiąt tysięcy arkuszy do urzędów, szkół i organizacji społecznych na terenie całej Rzeczypospolitej. Zbieranie podpisów trwało kilka miesięcy. Najmłodsi sygnatariusze mieli 7 lat. Wśród znanych postaci znalazł się m.in. Czesław Miłosz, który wówczas miał 15 lat.
Stworzenie deklaracji było też formą prezentacji Polski od jak najlepszej strony. Za oprawę graficzną odpowiadali profesorowie Warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych oraz znani artyści. Ich zadaniem było opowiedzenie o Polsce poprzez prezentację jej ludzi, atrakcji turystycznych, regionów oraz instytucji państwowych. Strony deklaracji ozdabiali także uczniowie – rysunkami oraz artystycznym układem podpisów. W ten sposób pięknie zdobione karty pokazywały kraj, który wrócił na mapę Europy.
Księga przez dziesiątki lat przeleżała w Bibliotece Kongresu USA. Odkryto ją dopiero w latach 90., a zdigitalizowano w 2017 roku. Wówczas o krośnieńskich śladach pisał Tadeusz Łopatkiewcz, były prezes Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Krośnieńskiej (tutaj).
Rok później Krosno odwiedził Walter Braunohle, konsul generalny USA w Krakowie. Wizyta była częścią obchodów 100. rocznicy bliskich relacji dyplomatycznych pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Polską. Na spotkaniu z uczniami I LO konsul także zachęcał ich do poszukiwań swoich przodków w deklaracji. Pisaliśmy o tym tutaj.
Teraz znacznie łatwiej odszukać interesujące nas podpisy. Twórcy strony polska1926.pl nie tylko umieścili tam skany wszystkich stron deklaracji, ale także stworzyli wyszukiwarkę osób, odczytując każdy z podpisów. Korzystając z niej należy pamiętać, że w 1926 roku Krosno należało do województwa lwowskiego.
Z Krosna zidentyfikowano 1272 podpisy. Wśród osób, które złożyły swoje podpisy, byli nauczyciele i uczniowie krośnieńskich szkół:
Natomiast z całego powiatu krośnieńskiego jest prawie 4 tys. sygnatur. Wśród nich także uczniowie Szkoły Powszechnej 2-klasowej w Polance, Szkoły Powszechnej 3-klasowej w Turaszówce,Szkoły Rolniczej w Suchodole oraz Szkoły Powszechnej im. Św. Feliksa w Krościenku Niżnym. Obecne dzielnice były wówczas odrębnymi miejscowościami (Krościenko Niżne w 1926 roku było już włączone do Krosna, ale widnieje na osobnych kartach deklaracji).
Zbieranie podpisów nadzorował Szymon Gonet, inspektor szkolny na terenie Krosna oraz ówczesnego powiatu krośnieńskiego. Tutaj zmarł i został pochowany na Cmentarzu Komunalnym w 1932 roku).
Część krośnieńskich podpisów znajduje się w tomie 2. Na stronie 124. znalazły się ślady po:
Fundacja Ośrodka Karta, która stworzyła stronę polska1926.pl, organizuje konkurs dla młodzieży w wieku 13–19 lat (szkoły ponadpodstawowe i najstarsze klasy szkół podstawowych).
Zadaniem jest odnalezienie lokalnych sygnatariuszy (związanych z regionem, szkołą lub rodziną) na kartach deklaracji, a następnie na podstawie różnych źródeł opowiedzenie ich historii w atrakcyjnej formie np. filmu, podcastu czy komiksu.
Prace powinny być realizowane zespołowo (3–5 osób) z opiekunem (nauczycielem, bibliotekarką, animatorem kultury itp.).
- Jury wyłoni 5 zespołów, które zostaną wraz z opiekunem/opiekunką zaproszone na koszt organizatorów do Warszawy, gdzie odbędzie się uroczystość finałowa, na której zostaną zaprezentowane nagradzane prace, a autorzy/autorki wezmą udział w debacie z ekspertami zajmującymi się wykorzystaniem nowych technologii w odniesieniu do historii. Uroczystość i debata będą transmitowane na żywo, a nagranie udostępnione na portalu Polska1926.pl. [...] Możliwe będzie również zwiększenie puli nagrody lub wzbogacenie jej rodzaju, w miarę pozyskania przez Organizatorów dodatkowych funduszy - czytamy w regulaminie. Szczegóły tutaj.
Odkrywamy historię zapisaną ręką Twoich przodków. Pomóż nam pielęgnować lokalną pamięć drobną wpłatą: buycoffee.to/krosno24
